Soorten duizendknoop: Japanse, Sachalinse en Boheemse

Meer dan één soort duizendknoop in Vlaanderen

Als mensen het over duizendknoop hebben, bedoelen ze bijna altijd de Japanse duizendknoop (Reynoutria japonica). Maar in Vlaanderen komen ook twee verwante soorten voor die minstens even invasief zijn: de Sachalinse duizendknoop (Reynoutria sachalinensis) en de Boheemse duizendknoop (Reynoutria x bohemica). Die laatste is een spontane hybride van de twee andere soorten. Alle drie zijn ze opgenomen in de Europese lijst van zorgwekkende invasieve uitheemse soorten en vallen ze onder dezelfde regelgeving. Op de pagina Japanse duizendknoop vind je meer achtergrondinformatie over de soortgroep als geheel.

De Japanse duizendknoop: de meest voorkomende soort

De Japanse duizendknoop werd oorspronkelijk in de negentiende eeuw vanuit Oost-Azië ingevoerd als sierelement en veevoederplant. Ze bereikt een hoogte van twee tot drie meter. De bladeren zijn breed, eirond en hebben de karakteristieke rechte, afgesneden bladbasis. De stengels zijn groen met rode vlekken. Ze bloeit van augustus tot oktober met crèmewitte pluimen in de bladoksels. Bijna alle planten in Europa zijn vrouwelijk en worden daardoor zelden bestoven: de verspreiding gaat bijna uitsluitend via rhizoomfragmenten, wat ook de reden is waarom grondverzet zo gevaarlijk is.

De Sachalinse duizendknoop: de grotere soort

De Sachalinse duizendknoop (Reynoutria sachalinensis) is de grootste van de drie. Ze kan vier tot vijf meter hoog worden en heeft bladeren die soms meer dan veertig centimeter breed zijn. Dat is een opvallend verschil met de Japanse soort, waarvan de bladeren maximaal vijftien centimeter breed zijn. De bladeren van de Sachalinse soort hebben een hartvormige tot licht ingesneden bladbasis, wat ook verschilt van de rechte bladbasis bij de Japanse soort. De stengels zijn iets groener en minder gevlekt. De Sachalinse soort komt minder frequent voor dan de Japanse maar is al op diverse locaties langs waterlopen in Vlaanderen vastgesteld door het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO).

De Boheemse duizendknoop: de hybride

De Boheemse duizendknoop (Reynoutria x bohemica) is een spontane kruising tussen de Japanse en de Sachalinse soort. Ze combineert kenmerken van beide oudersoorten en kan heel variabel zijn in uiterlijk, wat determinatie moeilijker maakt. De bladeren zijn gemiddeld groter dan die van de Japanse soort maar kleiner dan die van de Sachalinse. De bladbasis ligt ergens tussenin: niet helemaal recht afgesneden maar ook niet duidelijk hartvormig. De Boheemse duizendknoop produceert bij sommige populaties meer levensvatbare zaden dan de Japanse soort, wat haar potentiële verspreiding via water en wind kan versnellen.

Hoe je de drie soorten van elkaar onderscheidt

Het grootste verschil zit in de bladgrootte en de bladbasis. Kleine tot middelgrote bladeren met een rechte, afgesneden basis: Japanse duizendknoop. Zeer grote bladeren met een duidelijk hartvormige basis en een hoogte van vier meter of meer: Sachalinse duizendknoop. Tussenvormen met variabele bladbasis en middelgrote bladeren: waarschijnlijk de Boheemse hybride. De stengelhoogte is een tweede aanwijzing. Voor een zekere determinatie kun je de bladeren meten en vergelijken met referentieafbeeldingen van het INBO. Bij twijfel kun je een foto uploaden via de meldpagina.

Welke soort stel je het vaakst vast in Vlaanderen?

De Japanse duizendknoop is verreweg de meest voorkomende soort. Ze werd het vroegst geïntroduceerd en heeft daardoor de langste tijd gehad om zich te vestigen en te verspreiden. De Sachalinse soort is relatief zeldzamer maar neemt toe, zeker langs grotere waterlopen. De Boheemse hybride is moeilijker te herkennen en wordt mogelijk vaker over het hoofd gezien of als Japanse duizendknoop geregistreerd. Voor de meeste beheerders is het onderscheid minder relevant voor de keuze van de aanpak, want alle drie de soorten vragen een vergelijkbare beheersinspanning.

Beheer verschilt nauwelijks per soort

Gelukkig zijn de beheerstrategieën voor alle drie de soorten grotendeels gelijk. De rhizoommassasieven zijn bij alle drie diep en uitgebreid. Behandeling vraagt meerdere seizoenen van consistente inspanning. Meer informatie over wat je zelf kunt doen en wanneer je beter professionele hulp inroept, vind je op de verwijderpagina. Professionele begeleiding via de Vlaamse Waterwegen of de provinciaal coördinator exotenbeheer wordt aanbevolen bij grotere haarden langs publieke waterlopen en in beekvalleien.

Veelgestelde vragen

Vallen de Sachalinse en de Boheemse duizendknoop ook onder de Europese invasievenlijst?

Ja, zowel Reynoutria japonica als Reynoutria sachalinensis en Reynoutria x bohemica zijn opgenomen in de Europese verordening 1143/2014 betreffende invasieve uitheemse soorten. Dat betekent dat je ze niet mag planten, verhandelen of bewust verspreiden.

Hoe weet ik zeker welke soort ik in mijn tuin heb?

Meet de breedte van een volledig uitgegroeid blad. Is dat minder dan twintig centimeter, dan is het hoogstwaarschijnlijk de Japanse soort. Is het meer dan dertig centimeter, dan is het waarschijnlijk de Sachalinse. Bij tussenvormen is determinatie moeilijker en kun je een foto sturen via de meldpagina voor advies.

Is de ene soort moeilijker te bestrijden dan de andere?

In de praktijk is er weinig verschil in beheersinspanning. De Sachalinse heeft grotere rhizomen maar de aanpak is dezelfde. Alle soorten vragen meerdere jaren van consistente behandeling om volledig onder controle te krijgen. Professionele begeleiding loont altijd bij grotere haarden, ongeacht welke soort het betreft.